Vajinismus Tedavisi

Vajinismus nedir?

Vajinismus; cinsel ilişki, tampon kullanımı ya da jinekolojik muayene gibi girişim denemelerinde vajina çevresindeki kasların istem dışı kasılmasıdır. Bu kasılma bilinçli bir karar değildir; kişi isteyerek gevşetemez, çabaladıkça kasılma artar. Çoğu zaman ağrı beklentisi ile kas kasılması birbirini besler ve zamanla kendini tekrar eden bir döngüye dönüşür. Kişi denemeden önce kaygılanır, deneme sırasında kaslar kasılır, ortaya çıkan ağrı ya da başarısızlık hissi bir sonraki denemenin kaygısını artırır.

Bu durum sanıldığından çok daha sık görülür. Konuşulmadığı için çoğu kişi yalnız olduğunu düşünür ve yardım istemeyi yıllarca erteler. Yıllardır süren bir sorun olması, değerlendirme ve tedavi şansını ortadan kaldırmaz. Burada anlatılan yaklaşım kimseyi suçlamayan, hızını ve sınırlarını sizin belirlediğiniz bir süreçtir.

Neden olur?

Tek bir neden aramak çoğu zaman doğru değildir; genellikle birkaç etken bir arada bulunur:

• Ağrı beklentisi ve girişim anında yükselen kaygı
• Cinsellikle ilgili aktarılan korkutucu ya da suçlayıcı mesajlar, bilgi eksikliği
• Anatomiye dair yanlış inanışlar; vajinanın çok dar olduğu ya da zarar göreceği düşüncesi
• Daha önce yaşanmış ağrılı bir deneyim, zorlayıcı geçmiş bir muayene
• İstismar ya da travmatik cinsel deneyim öyküsü
• İlişkideki gerginlik, çevreden gelen zaman baskısı ve performans kaygısı
• Enfeksiyon, doğum sonrası yara izi ya da endometriozis gibi ağrıya yol açan bedensel nedenlerin sürece eklenmesi

Bedensel bir neden varsa önce o değerlendirilir. Ağrının kaynağını ayırt etmeye yarayan başlıkları ağrılı ilişki (disparoni) sayfasında bulabilirsiniz. Kasılmanın öğrenilmiş yanı ile bedensel neden çoğu kişide bir arada bulunur; bu yüzden ikisi birlikte ele alınır.

İlk görüşmede muayene zorunlu değildir

Bu sayfadaki en önemli cümle budur. Vajinismus için yapılan ilk görüşme yalnızca konuşmadan ibaret olabilir. Muayene masasına çıkmanız, soyunmanız ya da herhangi bir işlem yapılması gerekmez. Randevuya yalnız gelebilir, istediğiniz kadarını anlatabilir ve anlatmak istemediğiniz bir konuyu o gün açmayabilirsiniz.

Tanı çoğu zaman öykü ile konur; muayenenin amacı vajinismus olduğunu kanıtlamak değil, ağrıya yol açabilecek bedensel bir neden bulunup bulunmadığını görmektir. Bu değerlendirme sürecin ilerleyen bir aşamasına bırakılabilir. Muayene yapılacaksa önce ne yapılacağı anlatılır, her adımda izniniz alınır ve siz durun dediğinizde durulur. Aynaya bakarak kendi anatominizi tanımak, muayene masasında yalnızca oturmayı denemek de bu sürecin bir adımı sayılır.

Değerlendirme nasıl yapılır?

İlk görüşmede yakınmanın ne zaman başladığı, hangi denemelerde ortaya çıktığı, tampon kullanımı ve önceki muayene deneyimleri, ağrının yeri ve niteliği, adet düzeni, idrar ve bağırsak yakınmaları sorulur. İlişkinizdeki genel durum ve varsa gebelik isteğiniz de konuşulur. Bu sorular meraktan değil, sürecin nereden başlayacağını belirlemek için sorulur.

Önemli bir soru da hedefinizin ne olduğudur. Kimi için amaç jinekolojik muayene olabilmek ya da smear testi yaptırabilmek, kimi için gebe kalabilmek, kimi için rahat bir cinsel yaşamdır. Hedef sizin tarafınızdan belirlenir ve süreç buna göre kurulur.

Tedavi basamakları

1. Bilgilendirme ve anatomi: Kasların nerede olduğu, kasılmanın nasıl geliştiği ve döngünün nasıl kırıldığı anlatılır. Yanlış bilgilerin düzeltilmesi tek başına önemli bir rahatlama sağlar.
2. Nefes ve kas farkındalığı: Pelvik taban kaslarını fark etme, kasma ve gevşetme çalışmaları öğrenilir. Amaç kasları kontrol etmek değil, gevşemenin mümkün olduğunu deneyimlemektir.
3. Kademeli alıştırma: Kendi kontrolünüzde, evde ve kendi hızınızda ilerleyen adımlardır. Kayganlaştırıcı kullanımı, kendi parmağınızla ya da uygun ölçüdeki vajinal alıştırma setleriyle kademeli çalışma bu basamağın parçasıdır. Zorlama yoktur; ağrı hissedildiğinde adım geri alınır.
4. Kaygıyla çalışma: Gerektiğinde psikolog ya da cinsel terapi alanında çalışan bir uzmanla iş birliği yapılır. Travma öyküsü varsa bu destek sürecin başında planlanır.
5. Bedensel nedenin tedavisi: Enfeksiyon, kuruluk, yara izi ya da cilt sorunu saptanırsa önce bunlar ele alınır.
6. Eşin sürece katılması: İsteğe bağlıdır. Eşin bilgilendirilmesi ve zorlamanın işe yaramadığını anlaması çoğu zaman süreci kolaylaştırır.

Bazı merkezlerde kas gevşetici enjeksiyon uygulamaları ya da anestezi altında yapılan girişimler gündeme gelir. Bunlar ilk basamak değildir; kasılmanın öğrenilmiş yanını tek başına ortadan kaldırmazlar ve yalnızca ayrıntılı değerlendirme sonrasında, sınırları ve olası sonuçları açıkça konuşularak düşünülebilir.

Muayene ve tarama testleri ertelenmişse

Vajinismus nedeniyle yıllardır jinekolojik muayeneden kaçınan kişilerde smear testi, hormonal değerlendirme ya da bir ağrının nedeninin araştırılması da ertelenir. Bu, zamanla ayrı bir sağlık sorununa dönüşebilir. Süreç kurulurken bu ihtiyaçlar da gözetilir: muayene gerektirmeyen değerlendirmeler öne alınır, muayene gerektirenler ise siz hazır hissettiğinizde ve kademeli olarak planlanır. Bazı durumlarda ultrason karın üzerinden yapılabilir; smear ise küçük ölçülerde ve önceden anlatılarak, alıştırma adımlarının ilerlediği bir dönemde denenir.

Süre ve beklentiler

Ne kadar sürer sorusunun herkes için geçerli bir cevabı yoktur. Kimi kişide birkaç görüşme yeterli olur, kimi kişide süreç aylara yayılır. Sabit bir seans sayısı ya da başarı oranı söylemek doğru olmaz; ilerleme kişiden kişiye değişir ve zaman zaman duraklar. Duraklamak geriye gidiş sayılmaz, sürecin olağan bir parçasıdır. Adım adım nasıl ilerlendiğini tedavi süreci sayfasında bulabilirsiniz.

Gebelik isteği olanlar için

İlişki gerçekleşmediği için gebe kalamayan çiftlerde iki başlık birlikte yürütülebilir: bir yandan vajinismus süreci sürerken, diğer yandan üreme sağlığı değerlendirmesi yapılır. Acele ile atılan adımlar kaygıyı artırdığı için, gebelik planı olan kişilerde takvim baskısını azaltacak bir sıralama kurmak önemlidir.

Mahremiyet

Görüşme içeriği ve muayene kayıtları hastane bilgi sisteminde tutulur; bu kayıtlara yalnızca hekim ve yetkili sağlık personeli erişir. Sizin onayınız olmadan yakınlarınıza bilgi verilmez. Randevuya yalnız gelebilir, görüşmenin bir bölümünü eşiniz olmadan geçirmek istediğinizi söyleyebilirsiniz.