Myom: Her Myom Ameliyat Edilir mi?

Myom nedir?

Myom, rahim duvarını oluşturan düz kas hücrelerinden gelişen iyi huylu bir kitledir. Üreme çağındaki kadınlarda sık görülür ve birçok kişide yıllarca hiçbir belirti vermeden durabilir. Birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişen boyutlarda, tek ya da çok sayıda olabilir. Yumurtalık hormonlarına duyarlı olduğu için üreme çağında büyüme, menopozdan sonra ise küçülme eğilimi gösterir.

Önemli ayrım: Myom kanser değildir. Rahim kasından gelişen kötü huylu tümörler çok nadirdir ve myomdan farklı bir hastalıktır. Yine de hızlı büyüyen, menopoz döneminden sonra büyümeye devam eden ya da görüntülemede alışılmadık özellikler taşıyan kitleler ayrıca değerlendirilir.

Myom belirtileri: neler fark edilir?

Myomların çoğu sessizdir ve rutin muayenede tesadüfen görülür. Belirti verdiğinde en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Adet kanamasının artması: Pedin ya da tamponun alışıldığından çok daha sık değiştirilmesi, iri pıhtılar gelmesi, kanamanın uzaması
• Kansızlık bulguları: Halsizlik, çabuk yorulma, merdiven çıkarken nefes darlığı, soluk bir görünüm
• Bası belirtileri: Sık idrara çıkma, mesaneyi tam boşaltamama hissi, kabızlık, karın alt bölümünde dolgunluk
• Ağrı: Adet sancısında belirgin artış, ilişki sırasında rahatsızlık, bel ve kasık ağrısı
• Üremeyle ilgili sorunlar: Bazı yerleşimlerde gebe kalmakta güçlük ya da tekrarlayan gebelik kaybı

Kanamanızın gerçekten arttığından emin değilseniz, normal aralıkların neler olduğunu adet düzensizliği sayfasındaki ölçütlerle karşılaştırabilirsiniz.

Kanama ne zaman fazla sayılır?

Âdet kanamasının miktarı kişiden kişiye değişir ve çoğu kişi kendi kanamasını başkasınınkiyle karşılaştırma imkânı bulamaz. Bu yüzden karar, miktarı ölçmekten çok günlük yaşama yansımasına bakılarak verilir.

Bu satırlardan biri bile sizin için geçerliyse, kanamanın nedeni araştırılır. Normal aralıklar ve diğer nedenler için âdet düzensizliği sayfasına bakabilirsiniz. Kanama fazlalığının tek nedeni miyom değildir; rahim iç tabakasının kalınlaşması, polip, kanama bozuklukları ve tiroit sorunları da aynı tabloyu yapabilir.

Myom türleri yerleşimine göre ayrılır

Rahim içine doğru büyüyenler (submüköz)

Rahmin iç tabakasının hemen altına yerleşir ve boşluğa doğru kabarır. Küçük olsa bile kanamayı en çok artıran türdür; gebe kalma ve embriyonun tutunması üzerindeki etkisi de bu grupta daha belirgindir.

Kas tabakası içinde kalanlar (intramural)

En sık rastlanan türdür. Duvarın içinde yer alır; büyüdükçe kanamayı artırabilir, rahmi genişleterek dolgunluk ve bası hissi yaratabilir.

Dışa doğru büyüyenler (subseröz)

Rahmin dış yüzeyinden dışarı doğru gelişir. Kanama düzenini çoğunlukla bozmaz; ancak mesane ve barsağa bası yaparak idrar ve dışkılama şikâyetlerine yol açabilir.

Saplı myomlar

İnce bir sapla rahme bağlıdır. Sapın kendi ekseni çevresinde dönmesi ani başlayan şiddetli ağrıya neden olabilir; bu tablo gecikmeden değerlendirilmelidir.

Miyom sınıflaması ne anlama gelir?

Raporunuzda yalnızca intramural miyom gibi bir ifade değil, bir de numara görebilirsiniz. Uluslararası kullanılan FIGO sınıflaması, miyomun rahim boşluğuna ne kadar yakın olduğunu 0'dan 8'e kadar numaralandırır. Bu numara, tedavi seçeneğini doğrudan belirlediği için raporun en işlevsel bilgisidir.

Kanamayı en çok etkileyen grup 0, 1 ve 2'dir; bası yakınmalarını ise daha çok 5, 6 ve 7 yapar. Raporunuzda bu numarayı göremiyorsanız sormanız yerinde olur: aynı boyuttaki iki miyom, numarası farklıysa bambaşka yollarla tedavi edilir.

Hangi miyom gebe kalmayı etkiler?

Miyomların çoğu gebeliğe engel değildir. Belirleyici olan boyut değil, rahim boşluğuyla olan ilişkidir.

• Boşluğa taşan miyomlar (tip 0-1-2): Embriyonun tutunmasını güçleştirebilir. Bu grupta miyomun alınmasının gebelik şansını artırdığı gösterilmiştir.
• Boşluğu bozmayan kas içi miyomlar: Etkisi tartışmalıdır. Büyük ve çok sayıda olduğunda değerlendirme kişiye özgü yapılır; her olguda ameliyat önerilmez.
• Dışa doğru büyüyen miyomlar: Gebe kalma üzerinde belirgin etkisi gösterilmemiştir.

Miyom alındıktan sonra gebelik denemesi için beklenecek süre, rahim duvarına girilip girilmediğine göre değişir; kas tabakasına kesi yapıldıysa sonraki doğum biçimi de bu bilgiye göre planlanır. Ameliyat raporunuzu saklamanız, gebelik takibinde işe yarar. İzlem gebelik takibi kapsamında yürütülür.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme, jinekolojik muayene ve ultrasonla başlar. Vajinal yoldan yapılan ultrason myomun yerini, sayısını ve boyutunu çoğu durumda net biçimde gösterir. Rahim içine doğru büyüyen bir myom düşünülüyorsa, rahim boşluğunu sıvıyla genişleterek yapılan ultrason incelemesi ya da kameralı rahim içi bakı ile boşluğun kendisi görüntülenir. Kitle çok sayıda veya çok büyükse ve cerrahi planlanıyorsa manyetik rezonans görüntüleme haritalama amacıyla istenebilir.

Kanaması uzun süredir fazla olan herkeste kan sayımı ve demir düzeyi bakılır; çünkü kansızlık çoğu zaman myomun kendisinden daha çok şikâyet yaratır. Yumurtalıktan köken alan kitlelerle karışabilecek yerleşimlerde yumurtalık kisti ayrımı ayrıca yapılır.

Tedavi seçenekleri nasıl karşılaştırılır?

Tek bir doğru yöntem yoktur. Karar; şikâyetlerin günlük yaşamı ne kadar etkilediğine, myomun yerine ve boyutuna, yaşa ve gebelik planına göre birlikte verilir.

İzlem

Belirti vermeyen myomlarda çoğu zaman yapılması gereken tek şey düzenli kontroldür. İzlem, tedaviyi ertelemek değil, değişimi ölçmektir; boyut ve şikâyetler her kontrolde karşılaştırılır.

Kansızlığın düzeltilmesi

Kanamaya bağlı demir eksikliği varsa, hangi yöntem seçilirse seçilsin önce bu düzeltilir. Kansızlığın giderilmesi hem günlük enerjiyi hem de olası bir ameliyatın güvenliğini doğrudan etkiler.

Hormonal seçenekler

Kanamayı azaltmaya yönelik hormonal yöntemler, özellikle kanamanın ön planda olduğu ve kitlenin bası yaratmadığı durumlarda tercih edilir. Bir grubu rahim içine yerleştirilen sistemlerdir, bir grubu ağızdan kullanılır. Bu yöntemler myomu ortadan kaldırmaz; şikâyeti kontrol altına alır.

Girişimsel seçenekler

Rahmi besleyen damarların kapatılması esasına dayanan embolizasyon gibi yöntemler, cerrahi istemeyen ya da cerrahi için uygun olmayan kişilerde gündeme gelir. Rahim korunur; ancak gebelik planı olanlarda öncelikli seçenek olarak düşünülmez.

Cerrahi seçenekler

Yalnızca myomun çıkarıldığı ameliyatlar rahmi korur ve gebelik planı olanlarda tercih edilir. Rahim içine doğru büyüyen myomlar çoğunlukla kesi yapılmadan, kameralı yöntemle alınabilir. Diğer yerleşimlerde kapalı ya da açık cerrahi gerekebilir. Rahmin tamamen alınması, gebelik planı olmayan ve başka yöntemlerden fayda görmemiş kişilerde konuşulan bir seçenektir. Her yöntemin iyileşme süresi, tekrarlama olasılığı ve riskleri farklıdır; bunlar muayenede tek tek anlatılır.

İlaç tedavilerinde neler bilinmeli?

İlaç tedavileri miyomu ortadan kaldırmaz; yakınmayı kontrol altına alır. Bu ayrımı bilmek, beklentiyi doğru kurmanın ilk adımıdır.

• Hormon içermeyen kanama azaltıcılar: Yalnız kanama günlerinde kullanılan, pıhtılaşmayı destekleyen ya da iltihap yapıcı maddeleri baskılayan ilaçlar kanamayı azaltabilir. Gebelik planını etkilemezler.
• Rahim içine yerleştirilen hormonlu sistem: Kanamayı belirgin biçimde azaltır. Rahim boşluğunu bozan miyomlarda yerinde durmayabileceği için yerleşim bilgisi önemlidir.
• Ağızdan kullanılan hormonal yöntemler: Kanamayı düzenler; miyomu küçültmez.
• Hormon üretimini geçici olarak baskılayan tedaviler: Miyomu küçültür ve kansızlığın düzeltilmesi için ameliyat öncesinde kullanılabilir. Kemik yoğunluğunu etkileyebildiği için süresi sınırlıdır ve bırakıldığında miyom eski boyutuna dönme eğilimi gösterir.

Hangi ilacın uygun olduğu; kanamanın miktarına, miyomun yerleşimine, gebelik planına ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir. Demir eksikliği varsa hangi yöntem seçilirse seçilsin önce bu düzeltilir.

İlaç tedavisine başlarken iki soru netleşmelidir: beklenen etkinin ne zaman görüleceği ve tedavi bırakıldığında ne olacağı. Kanama azaltıcı etkisi genellikle birkaç döngü içinde değerlendirilir; üç-altı ay sonunda yeterli yanıt alınamazsa aynı ilaçta ısrar etmek yerine plan gözden geçirilir. Bu ilaçların hiçbiri miyomu kalıcı olarak ortadan kaldırmadığı için, tedavi kesildiğinde yakınmanın geri dönmesi beklenen bir gidiştir ve başarısızlık sayılmaz.

Ameliyattan sonra miyom tekrarlar mı?

Yalnızca miyomun çıkarıldığı ameliyatlarda rahim yerinde kaldığı için yeni miyom gelişebilir. Bu, ameliyatın başarısız olduğu anlamına gelmez; rahim dokusunun miyom oluşturma eğilimi sürer. Tekrarlama olasılığı; çıkarılan miyom sayısı, yaş ve menopoza kalan süreyle ilişkilidir. Tek bir miyom çıkarılan kişilerde olasılık belirgin biçimde düşüktür; çok sayıda miyom çıkarılanlarda daha yüksektir.

Yeni bir miyom görülmesi kendi başına yeniden ameliyat gerekçesi değildir; karar yine yakınmaya göre verilir. Rahmin tümüyle alındığı ameliyatlarda ise miyom tekrarlamaz. İyi huylu nedenlerle yapılan bu ameliyatın hangi yoldan yapılabileceği, kitlenin boyutuna ve yerleşimine göre değişir; vajinal yoldan yapılan seçenekler V-NOTES başlığında anlatılır.

Menopozda miyom ne olur?

Miyomlar yumurtalık hormonlarına duyarlı olduğu için menopozdan sonra genellikle küçülür ve yakınmalar azalır. Bu nedenle menopoza yakın yaşlarda, yakınma ağır değilse beklemek geçerli bir seçenektir; birkaç yıllık bir izlem ameliyat gereğini ortadan kaldırabilir.

Bu beklentinin iki istisnası vardır ve ikisi de değerlendirme gerektirir: menopozdan sonra miyomun büyümeye devam etmesi ve menopozdan sonra ortaya çıkan herhangi bir kanama. Menopoz döneminde hormon tedavisi kullanılıyorsa miyomun boyutu izlemde ayrıca gözetilir. Bu dönemin genel yönetimi için menopoz sayfasına bakabilirsiniz.

Seçenekleri karşılaştırırken hangi sorular sorulmalı?

Muayenede yöntemler anlatılırken, kararı kolaylaştıran birkaç soru vardır. Bunları sormaktan çekinmeyin:

• Bu yöntem şikâyetimi mi hedefliyor, myomun kendisini mi ortadan kaldırıyor?
• Rahmim yerinde kalıyor mu; ileride gebelik planım için bir kısıt doğuyor mu?
• İyileşme ne kadar sürer, işime ve günlük yaşamıma ne zaman dönerim?
• Aynı şikâyetin tekrarlama olasılığı bu yöntemde ne kadardır?
• Vazgeçersem ya da beklersem ne değişir; bekleme benim için bir risk taşıyor mu?

Bu soruların yanıtları kişiden kişiye değişir. Aynı boyutta myomu olan iki kişide, gebelik planı ve şikâyetlerin ağırlığı farklıysa doğru yöntem de farklı olur. Karar için acele etmeniz gereken durumlar sınırlıdır; çoğu zaman düşünmek, ikinci bir görüş almak ve sonra karar vermek için yeterli zaman vardır.

Gebelik planı varsa

Myomların çoğu gebeliğe engel değildir. Ancak rahim boşluğunu bozan yerleşimlerde, gebelik denemesi öncesinde myomun alınması gündeme gelebilir. Ameliyat sonrası gebelik için beklenmesi gereken süre uygulanan yönteme göre değişir. Gebelik sırasında myomlar büyüyebilir ve ağrıya yol açabilir; bu dönemde izlem gebelik takibi kapsamında yürütülür.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Adet kanamanız giderek artıyorsa, günlük işlerinizi aksatacak kadar sancınız oluyorsa, sık idrara çıkma ya da karında büyüme fark ettiyseniz randevu almanız yerinde olur. Aylardır süren halsizlik ve çarpıntı da tek başına bir nedendir; kansızlık çoğu kez sinsi ilerler. Menopoz döneminden sonra ortaya çıkan herhangi bir kanama ise ayrı bir başlıktır ve bekletilmeden değerlendirilmelidir.