Adet Düzensizliği

Normal adet düzeni nedir?

Adet düzenini değerlendirmeden önce, neyin normal sayıldığını bilmek gerekir. Çünkü çoğu kişi kendi döngüsünü, arkadaşlarının ya da ailesinin döngüsüyle karşılaştırarak yorumlar; oysa normalin sınırları geniştir.

• Aralık: Bir kanamanın ilk gününden bir sonrakinin ilk gününe kadar geçen süre yaklaşık 24-38 gündür
• Süre: Kanama günleri sekiz günü aşmaz
• Miktar: Günlük yaşamı aksatmayan, kansızlık yapmayan bir kanama beklenir
• Düzen: Aylar arasındaki fark birkaç günle sınırlıdır

Kanama miktarını nesnel ölçmek zordur. Pratikte şu ölçütler yol gösterir: pedin ya da tamponun iki saatten kısa aralıklarla değiştirilmesi, geceleri koruma değiştirmek için uyanmak, iri pıhtılar gelmesi ve yatak ya da giysiye taşacak kadar kanama. Bunlardan biri varsa kanama fazla kabul edilir.

İlk adetten sonraki ilk yıllarda ve menopoza yaklaşırken döngülerin düzensiz olması beklenen bir durumdur. Bu iki dönem dışında süregelen düzensizlik değerlendirilmelidir.

Düzensizlik hangi biçimlerde görülür?

Seyrek adet

Aralığın 38 günü aşması ya da yılda sekizden az kanama görülmesidir. En sık nedenlerden biri yumurtlamanın düzenli gerçekleşmemesidir; ayrıntısı polikistik over sayfasındadır. Tiroit bezinin çalışma bozuklukları, süt hormonu yüksekliği, hızlı kilo kaybı, yoğun spor ve uzun süreli stres de bu tabloya yol açabilir.

Sık adet

Aralığın 24 günün altına inmesidir. Hormonal dengesizlikler, yumurtlama sonrası dönemin kısalması ve menopoza geçiş döneminin başlangıcı düşünülür.

Aşırı ve uzun kanama

Rahim içindeki yapısal nedenler öne çıkar: myomlar, rahim iç tabakasındaki polipler ve rahim duvarının kalınlaşmasıyla giden durumlar. Kan sulandırıcı kullanımı ve pıhtılaşma bozuklukları da bu grupta araştırılır. Rahim kaynaklı nedenler için myom sayfasına bakabilirsiniz.

Ara kanama ve lekelenme

İki adet arasında görülen kanamalar; polip, rahim ağzı kaynaklı değişiklikler, enfeksiyonlar, hormonal yöntemlerin ilk aylarındaki uyum dönemi ya da hapların düzensiz kullanımıyla ilişkili olabilir. İlişki sonrası kanama ayrı bir başlıktır ve rahim ağzının incelenmesini gerektirir.

Adet görmeme

Üç ay ya da daha uzun süre kanama olmamasıdır. İlk yapılması gereken gebelik olasılığını dışlamaktır. Gebelik yoksa hormonal nedenler, emzirme dönemi, aşırı kilo kaybı ve kronik hastalıklar araştırılır.

Nedenler nasıl gruplanır?

Değerlendirmeyi kolaylaştırmak için nedenler iki başlıkta toplanır. Birincisi yapısal nedenlerdir: polipler, rahim duvarı içine yerleşen odaklar, myomlar ve rahim iç tabakasını ilgilendiren değişiklikler. İkincisi yapısal olmayan nedenlerdir: pıhtılaşma bozuklukları, yumurtlama düzensizlikleri, rahim iç tabakasının kendi işleyişiyle ilgili durumlar, ilaçlara bağlı etkiler ve henüz sınıflandırılamayan nedenler. Bu ayrım, hangi tetkikin öncelikli isteneceğini belirler.

Hangi durumda tetkik gerekir?

Her düzensizlik tetkik gerektirmez. Tek seferlik gecikme, yoğun bir dönemin ardından kayan bir döngü ya da hastalık sonrası bir aksama genellikle kendiliğinden düzelir. Değerlendirme şu durumlarda önerilir:

• Düzensizliğin üç döngüden uzun sürmesi
• Kanamanın giderek artması ya da sekiz günü geçmesi
• Aralığın sürekli 24 günden kısa veya 38 günden uzun olması
• Üç ay ve daha uzun süre adet görmemek
• İlişki sonrası ya da iki adet arasında tekrarlayan kanama
• Halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı gibi kansızlık bulgularının eşlik etmesi
• Gebelik planı varken döngülerin düzensiz olması
• Menopoz döneminden sonra herhangi bir kanama görülmesi

Ergenlik ve geçiş döneminde bakış farklıdır

İlk adetten sonraki ilk yıllarda yumurtlama henüz her ay düzenli gerçekleşmez. Bu nedenle döngü aralığının oynaması, bazı ayların atlanması ve kanama miktarının değişmesi bu yaş grubunda beklenen bir durumdur ve çoğunlukla kendiliğinden düzelir. Yine de kanama sekiz günü aşıyorsa, günlük yaşamı engelleyecek kadar fazlaysa ya da kansızlık bulguları varsa değerlendirme gerekir; bu yaş grubunda fazla kanamanın altından pıhtılaşma bozuklukları çıkabilir.

Kırklı yaşların ortasından sonra başlayan geçiş döneminde ise tablo tersine işler: önce aralık kısalır, sonra uzamaya başlar ve kanama miktarı aylar arasında belirgin biçimde değişebilir. Bu dönemde düzensizliğin geçiş dönemine bağlanması için önce diğer nedenlerin dışlanması gerekir; özellikle rahim iç tabakasının değerlendirilmesi atlanmamalıdır. Geçiş döneminin ayrıntıları menopoz sayfasındadır.

Tetkik sırası nasıl ilerler?

Değerlendirme, üreme çağındaki herkeste gebelik testiyle başlar. Ardından kan sayımı ve demir düzeyi bakılır; uzun süren kanamalarda kansızlık sıktır ve tek başına tedavi gerektirir. Tiroit ve süt hormonu, döngü düzensizliklerinde erken istenen tetkiklerdendir. Ultrason; rahim iç tabakasının kalınlığını, polip ve myom varlığını, yumurtalıkların görünümünü gösterir. Kanama tablosu rahim boşluğunu düşündürüyorsa boşluğa yönelik ileri inceleme yapılır. Belirli yaş grubunda ve risk taşıyan kişilerde rahim iç tabakasından örnek alınması gündeme gelir. Tarama zamanı gelmişse smear ve HPV değerlendirmesi de bu sürece eklenir.

Tedavi yaklaşımı

Tedavi, nedene ve hedefe göre seçilir. Kansızlık varsa önce o düzeltilir. Yapısal bir neden saptandıysa ona yönelik girişim planlanır. Yumurtlama düzensizliğine bağlı tablolarda hormonal seçenekler döngüyü düzenlemek ve rahim iç tabakasını korumak için kullanılır. Gebelik planı olan kişilerde sıralama değişir; öncelik yumurtlamanın sağlanmasıdır ve süreç gebelik takibi hedefiyle planlanır. Tiroit gibi bir hastalık zemininde gelişen düzensizliklerde asıl tedavi o hastalığa yöneliktir; döngü çoğunlukla kendiliğinden düzelir.

Adet takvimi tutmak işe yarar

Muayeneye gelirken son üç-altı aylık kanama günlerinizi not etmiş olmanız, değerlendirmeyi belirgin biçimde kolaylaştırır. Kanamanın başlangıç ve bitiş günü, yoğun geçen günler, kullanılan koruma sayısı ve ara lekelenmeler yeterlidir. Bu basit kayıt, hem tanıyı hem de tedavinin işe yarayıp yaramadığını göstermenin en pratik yoludur.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Düzensizlik üç döngüden uzun sürüyorsa, kanama miktarı günlük yaşamınızı etkiliyorsa ya da kansızlık bulguları varsa randevu alın. Menopoz döneminden sonra ortaya çıkan kanama ise hiçbir koşulda beklenmemesi gereken bir bulgudur ve kısa sürede değerlendirilmelidir.