Smear ve HPV

Smear ve HPV testi ne işe yarar?

Rahim ağzı kanseri, yavaş gelişen ve öncü değişiklikleri yıllar önce fark edilebilen bir hastalıktır. Tarama testlerinin amacı kanseri bulmak değil, kansere dönüşmeden önceki hücre değişikliklerini yakalamaktır. Bu nedenle tarama, şikâyeti olmayan sağlıklı kişilere yapılır.

Smear, rahim ağzından alınan hücrelerin mikroskopta incelenmesidir. HPV testi ise hücre değişikliğine yol açabilen virüsün varlığını arar. İkisi aynı örnekten çalışılabilir; hangi testin öncelikli olduğu yaşa ve uygulanan tarama programına göre belirlenir.

HPV nedir, neden bu kadar yaygın?

HPV, cinsel yolla bulaşan çok yaygın bir virüs ailesidir. Yüzden fazla tipi vardır; bunların bir bölümü siğil yapar, bir bölümü ise rahim ağzı hücrelerinde değişikliğe yol açabilir. Cinsel yaşamı olan kadın ve erkeklerin büyük çoğunluğu yaşamlarının bir döneminde bu virüsle karşılaşır.

Kritik nokta şudur: HPV ile karşılaşmak hastalık anlamına gelmez. Bağışıklık sistemi virüsü çoğu zaman kendiliğinden temizler. Sorun, yüksek riskli tiplerden birinin uzun yıllar boyunca aynı bölgede kalıcı olmasıdır; kanser bu uzun sürecin sonunda gelişir. Bu yüzden bir HPV pozitifliği paniğe değil, plana işaret eder.

Tarama sıklığı: Türkiye'deki uygulama

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü ulusal tarama programı, 30-65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV temelli tarama önerir. Test negatifse bir sonraki tarama beş yıl sonrasına planlanır. Bu aralık, hastalığın yavaş gelişmesine dayanır; daha sık test yapmak ek koruma sağlamaz.

Otuz yaşın altındaki kadınlarda HPV taraması ulusal programın parçası değildir; bu yaşlarda virüs sık bulunur ve çoğunlukla kendiliğinden temizlenir. Bu grupta hekiminiz, kişisel öykünüze göre farklı bir izlem önerebilir.

Bazı durumlarda tarama aralığı kişiye özel olarak kısaltılır: daha önce anormal sonuç alınmışsa, bağışıklık sistemini baskılayan bir durum ya da tedavi varsa, rahim ağzına yönelik bir işlem geçirilmişse izlem programın genel aralığından farklı yürütülür. Şikâyeti olan bir kişide yapılan inceleme ise tarama değildir; ilişki sonrası kanama, ara kanama ya da uzun süren kötü kokulu akıntı varsa, tarama zamanı gelmemiş olsa bile muayene gerekir. Kanama düzenindeki değişiklikler için adet düzensizliği sayfasına da bakabilirsiniz.

Anormal sonuç ne demek?

Anormal bir sonuç, çoğu zaman kanser değil, izlenmesi gereken bir hücre değişikliği anlamına gelir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• HPV pozitif, hücre incelemesi normal: Virüs var ama hücrelerde değişiklik yok. Genellikle belirli bir süre sonra kontrol önerilir; virüsün temizlenip temizlenmediğine bakılır.
• Önemi belirsiz hücre değişiklikleri: Hücreler tam normal değil ama anlamlı bir bozulma da yok. HPV sonucuna göre kontrol ya da ileri inceleme planlanır.
• Hafif derecede değişiklik: Çoğu kendiliğinden geriler; izlem ya da kolposkopi önerilebilir.
• Orta-ileri derecede değişiklik: Kolposkopi ve biyopsi gerekir. Bu değişiklikler tedavi edilebilir ve kansere ilerlemeden durdurulabilir.
• Yetersiz örnek: Sonuç değil, teknik bir durumdur. Testin tekrarlanması istenir.

Hangi sonuç çıkarsa çıksın, bir sonraki adım bellidir ve hekiminiz size yazılı olarak anlatır. Anormal sonuç aldıysanız acele etmeniz gereken tek şey randevu almaktır; süreç gün değil hafta ölçeğinde planlanır.

Kolposkopi nedir?

Kolposkopi, rahim ağzının büyüteçli bir cihazla ayrıntılı incelenmesidir. Muayene masasında, olağan jinekolojik muayeneye benzer biçimde yapılır. Rahim ağzına özel sıvılar uygulanır; bu sıvılar şüpheli alanların belirginleşmesini sağlar. Şüpheli bir alan görülürse oradan küçük bir doku örneği alınır.

İşlem genellikle on beş dakika kadar sürer. Biyopsi sırasında kısa süreli, adet sancısına benzer bir kramp hissedilebilir. Sonrasında birkaç gün lekelenme ve koyu renkli akıntı olabilir; bu beklenen bir durumdur. Biyopsi sonucu çıkana kadar geçen sürede yapılacak tek şey beklemektir; sonuç birlikte değerlendirilir ve gerekiyorsa tedavi planlanır.

Hücre değişikliği saptanırsa ne yapılır?

Biyopside anlamlı bir değişiklik bulunduğunda iki yol vardır: izlem ya da değişmiş dokunun çıkarılması. Hafif değişikliklerde beklemek çoğu zaman doğru seçimdir, çünkü bu değişikliklerin önemli bölümü kendiliğinden geriler. Daha ileri değişikliklerde ise rahim ağzındaki ince bir doku katmanının çıkarıldığı ya da bu alanın dondurularak veya ısıyla yok edildiği işlem grupları uygulanır. İşlemler genellikle ayaktan, lokal uyuşturma ile yapılır ve kısa sürer.

Bu işlemlerden sonra gebe kalma olasılığı çoğu kişide değişmez; ancak çıkarılan dokunun miktarına göre sonraki gebeliklerde izlem biraz daha yakından yapılabilir. Bu nedenle işlem öncesinde gebelik planınızı hekiminize söylemeniz önemlidir. İşlem sonrası izlem bırakılmaz: değişikliğin tekrarlamadığını görmek için belirli aralıklarla kontrol testleri istenir ve bu takvim ulusal tarama programının genel aralığından farklıdır.

HPV aşısı

HPV aşısı, en sık hastalık yapan virüs tiplerine karşı koruma sağlar. Koruyuculuk, virüsle henüz karşılaşılmadan önce en yüksek düzeydedir; bu nedenle aşının ergenlik döneminde, cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilir. Kız ve erkek çocuklarda uygulanır.

Daha ileri yaşlarda ve cinsel yaşamı olan kişilerde de aşı gündeme gelebilir; bu durumda beklenen yarar kişiye göre değişir ve hekimle konuşularak karar verilir. Uygulama şeması yaşa göre farklılık gösterir. Ülkemizde aşının temin koşulları zaman içinde değişebildiğinden güncel durumu hekiminize sormanız yerinde olur.

Aşı, taramanın yerini tutmaz. Aşı olan kişilerin de tarama programına katılması gerekir; çünkü aşı virüs tiplerinin tamamını kapsamaz.

Test öncesi nelere dikkat edilir?

• Test için adet kanamasının olmadığı bir gün seçilir
• İşlemden birkaç gün önce vajinal duş, vajinal krem ya da fitil kullanılmaması istenir
• Test öncesindeki iki gün cinsel ilişkiden kaçınılması örneğin kalitesini artırır
• Örnek alımı birkaç saniye sürer; çoğu kişi hafif bir baskı dışında ağrı hissetmez
• Gebelikte smear alınabilir; hekiminizi gebeliğiniz konusunda bilgilendirmeniz yeterlidir

Akıntı ya da kaşıntı şikâyetiniz varsa bunu testten önce söyleyin; bazı durumlarda önce enfeksiyonun tedavi edilmesi, sonra örnek alınması tercih edilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Tarama zamanınız geldiyse, şikâyetiniz olmasa bile randevu almanız gerekir; bu testin amacı zaten şikâyet ortaya çıkmadan önce davranmaktır. İlişki sonrası kanama, iki adet arasında kanama, uzun süren ve kötü kokulu akıntı ya da menopoz döneminden sonra ortaya çıkan kanama varsa tarama takviminizi beklemeden başvurun.