Yumurtalık Kisti

Yumurtalık kisti nedir?

Yumurtalık kisti, yumurtalık içinde ya da yüzeyinde gelişen, içi sıvı ya da yarı katı bir kesedir. Üreme çağındaki kadınlarda çok sık görülür ve büyük bölümü hastalık değil, yumurtlama döngüsünün doğal bir sonucudur. Kistlerin çoğu birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur; bir kısmı ise takip veya tedavi gerektirir.

Bu sayfadaki asıl soru şudur: elinizdeki kist hangi gruba giriyor? Çünkü izlem, ilaçla kanamanın düzenlenmesi ve cerrahi kararı tamamen bu ayrıma dayanır.

Fonksiyonel ve organik kist ayrımı

Fonksiyonel kistler

Adet döngüsünün olağan işleyişi sırasında ortaya çıkarlar. Yumurtanın olgunlaştığı kesenin çatlamaması ya da çatladıktan sonra kesenin sıvıyla dolması sonucu oluşur. İnce duvarlı, içi berrak, düzgün sınırlı görünürler. Çoğu birkaç hafta içinde kendiliğinden geriler; bu nedenle ilk yaklaşım genellikle bir sonraki adet dönemi sonrasında ultrasonun tekrarlanmasıdır.

Organik kistler

Döngüden bağımsız olarak gelişen, kendiliğinden kaybolması beklenmeyen kistlerdir. Endometriozis odaklarının yumurtalıkta oluşturduğu çikolata kistleri, içinde farklı dokular barındıran dermoid kistler ve salgı yapan duvar yapısına sahip kistler bu grupta yer alır. Bu kistler izlenebilir, ancak kaybolmaları beklenmediği için karar süreci farklı ilerler.

Kist mi, polikistik over mi?

Ultrasonda yumurtalıkta çok sayıda küçük kesecik görülmesi, kist değil yumurtalık görünüm özelliğidir ve bambaşka bir tablonun parçasıdır. Bu ayrımın ayrıntısı polikistik over sayfasındadır.

Belirtiler: her kist belirti vermez

Kistlerin büyük bölümü sessizdir ve başka bir nedenle yapılan ultrasonda fark edilir. Belirti verdiğinde en sık görülenler:

• Kasıkta tek taraflı, künt ya da baskı biçiminde ağrı
• Karında dolgunluk, şişkinlik, pantolonun dar gelmesi
• İlişki sırasında rahatsızlık
• Adet döneminde artan ağrı; bazı kist türlerinde ağrının giderek şiddetlenmesi
• Sık idrara çıkma ya da barsak alışkanlığında değişiklik
• Adet düzeninin bozulması

Adet düzenindeki değişiklik tek başına kiste bağlanmamalıdır; nedenleri adet düzensizliği sayfasında ayrıca ele alınmıştır.

Ani gelişen iki durum

Kistlerin çoğu sessizce büyür ya da küçülür; ancak iki durum ani ve şiddetli ağrıyla kendini gösterir. Birincisi dönmedir: yumurtalığın kendi ekseni etrafında dönmesi kan akımını keser. Ağrı genellikle tek taraflıdır, dalgalar halinde gelir, bulantı ve kusma eşlik eder. İkincisi yırtılmadır: kistin içeriği karın boşluğuna boşalır. Çoğu yırtılma hafif seyreder ve dinlenmeyle geçer; ancak kanamanın eşlik ettiği durumlarda baş dönmesi, soğuk terleme ve karında gerginlik görülebilir. Her iki tablo da aynı gün değerlendirme gerektirir; gecikme, dönmede yumurtalık dokusunun kaybına yol açabilir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Temel araç ultrasondur. Kistin boyutu, duvar kalınlığı, içindeki bölmeler, katı alan bulunup bulunmadığı ve kanlanma özellikleri birlikte değerlendirilir. Bu özellikler, kistin basit bir su kesesi mi yoksa daha ayrıntılı inceleme gerektiren bir yapı mı olduğunu büyük ölçüde ortaya koyar.

Gerektiğinde kan tetkikleri eklenir. Kanda bakılan belirteçler tek başına tanı koydurmaz; yaşa, menopoz durumuna ve ultrason bulgularına birlikte bakıldığında anlam kazanır. Üreme çağındaki kadınlarda bu değerlerin endometriozis, enfeksiyon ve hatta adet dönemi gibi nedenlerle yükselebildiği unutulmamalıdır. Görüntüleme belirsiz kaldığında manyetik rezonans incelemesi istenebilir.

Takip: beklemek de bir tedavidir

Basit görünümlü, belirti vermeyen kistlerde yaklaşım izlemdir. Bu, kişiyi oyalamak değil, kistin doğal seyrini görmektir: fonksiyonel kistlerin çoğu bir sonraki kontrolde kaybolmuş olur. Takip aralığı kistin boyutuna, görünümüne ve menopoz durumuna göre belirlenir.

Takip sürecinde kişinin en çok zorlandığı nokta belirsizliktir. Bunu azaltmanın yolu, her kontrolde şu üç sorunun yanıtını almaktır: kist bir önceki ölçüme göre büyüdü mü, görünümünde değişiklik var mı, bir sonraki kontrol ne zaman? Bu yanıtlar yazılı olarak kaydedildiğinde, farklı merkezlerde yapılan ölçümlerin karşılaştırılması da kolaylaşır. Ölçüm farklarının bir bölümünün cihaz ve uygulayıcıya bağlı olabileceğini bilmek de gereksiz kaygıyı önler.

Menopoz döneminden sonra saptanan kistlerde ölçütler daha dikkatlidir; çünkü bu dönemde yumurtlamaya bağlı yeni kist oluşması beklenmez. Bu nedenle takip daha yakın aralıklarla yapılır ve boyut artışı daha erken bir karar nedeni sayılır.

Ne zaman cerrahi gündeme gelir?

Cerrahi kararı tek bir ölçüte değil, bir bütüne dayanır. Şu durumlarda ameliyat konuşulur:

• Takipte kaybolmayan, tersine büyüyen kistler
• Ultrasonda katı alan, kalın bölmeler ve artmış kanlanma gibi ayrıntılı inceleme gerektiren bulgular
• Ağrı kesicilerle geçmeyen, günlük yaşamı bozan ağrı
• Dönme ya da yırtılma gibi ani gelişen durumlar
• Menopoz döneminden sonra saptanan ve basit görünümde olmayan kistler
• Gebelik planı olan kişilerde tüplerin ya da yumurtalık dokusunun baskı altında kalması

Ameliyat çoğunlukla kapalı yöntemle, yalnızca kist çıkarılarak yapılır; sağlıklı yumurtalık dokusunun korunması temel hedeftir. Yumurtalığın tamamen alınması, ancak dokunun korunamayacağı ya da kitlenin özelliğinin bunu gerektirdiği durumlarda gündeme gelir. Yumurtalık rezervini koruma kaygısı, gebelik planı olan kişilerde cerrahinin kapsamını belirleyen en önemli başlıklardan biridir ve ameliyat öncesinde ayrıntısıyla konuşulur.

Ameliyat kararı verildiyse süreç nasıl işler?

Planlı bir kist ameliyatı öncesinde kan tetkikleri tamamlanır, kullandığınız ilaçlar gözden geçirilir ve gerekiyorsa anestezi değerlendirmesi yapılır. Ameliyatın kapsamı, yani yalnızca kistin mi yoksa daha geniş bir alanın mı çıkarılacağı, önceden konuşulur ve onam formunda yazılı olarak yer alır. Çıkarılan doku her zaman patolojik incelemeye gönderilir; sonucun birlikte okunacağı kontrol randevusu ameliyattan önce planlanır. Kapalı yöntemle yapılan ameliyatlardan sonra çoğu kişi kısa sürede günlük yaşamına döner. İyileşme süresi ameliyatın türüne ve kişiye göre değişir; ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersiz için hekiminizin vereceği süreyi beklemeniz gerekir. Gebelik planınız varsa, ne zaman deneyebileceğinizi kontrol görüşmesinde netleştirin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Kasıkta bir haftadan uzun süren tek taraflı ağrı, karında giderek artan dolgunluk, adet düzeninin bozulması ya da daha önce saptanmış bir kiste ait kontrol zamanının gelmesi başvuru nedenidir. Ani başlayan, bulantı ve kusmanın eşlik ettiği şiddetli ağrı ise beklemeden değerlendirilmelidir; bu tablo kistin dönmesi ya da yırtılması anlamına gelebilir.