HPV aşısı kimlere yapılır, kaç doz gerekir?

HPV (insan papilloma virüsü) çok yaygın bir virüstür; cinsel yaşamı olan kişilerin büyük bölümü yaşamının bir döneminde karşılaşır. Enfeksiyonların çoğu kendiliğinden temizlenir. Sorun, yüksek riskli tiplerin yıllar içinde kalıcı hale gelmesi ve rahim ağzında hücre değişikliklerine yol açmasıdır.

Aşı neye karşı koruyor?

Aşı, rahim ağzı kanseri vakalarının büyük bölümünden sorumlu olan yüksek riskli tiplere ve genital siğillere yol açan tiplere karşı bağışıklık oluşturur. Ülkemizde yaygın olarak dokuz tipi kapsayan biçimi bulunur. Rahim ağzı kanserinin yanında vajina, vulva, anüs ve baş-boyun bölgesindeki bazı kanserlerin önlenmesinde de yararı gösterilmiştir.

En uygun zaman ne?

Aşı bir tedavi değil, korunma yöntemidir; en yüksek yararı virüsle karşılaşmadan önce sağlar. Bu nedenle programlar ergenlik öncesi yaş grubunu hedefler. Cinsel yaşamı başlamış olanlarda da yarar sürer, çünkü kişi aşının kapsadığı tiplerin hepsiyle karşılaşmış olmayabilir; ancak beklenen koruma daha sınırlıdır.

Kaç doz gerekir?

• 9–14 yaş: iki doz (aralarında altı ay).
• 15 yaş ve üzeri: üç doz (0, 2 ve 6. aylar).
• Bağışıklığı baskılanmış kişilerde yaş fark etmeksizin üç doz uygulanır.

Doz aralığı uzadıysa şema baştan başlatılmaz; kaldığı yerden tamamlanır.

Erkeklere yapılır mı?

Evet. Erkeklerde genital siğiller ve bazı kanserlerden korunma sağlar; ayrıca bulaş zincirinin kırılmasına katkı verir. Pek çok ülkede aşı programı her iki cinsi de kapsar.

Türkiye'deki durum

Bu yazının güncelleme tarihi itibarıyla HPV aşısı Türkiye'de ulusal aşı takviminde yer almamaktadır; aşı eczaneden temin edilerek uygulanmakta ve bedeli kişi tarafından karşılanmaktadır. Sağlık Bakanlığı aşının ücretsiz sunulmasına yönelik açıklamalar yapmıştır; uygulama değişebileceği için karar vermeden önce güncel durumu Bakanlık kaynaklarından teyit etmenizi öneririm.

HPV nasıl bulaşır?

Bulaş, cinsel temas sırasında deri ve mukoza teması ile olur; tam birleşme olmadan da geçebilir. Kondom riski azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz, çünkü kondomun örtmediği bölgeler de temas edebilir. Virüs tuvalet, havuz, havlu gibi yollarla bulaşmaz. Bulaşma çoğu zaman belirtisiz olduğu için kişi ne zaman karşılaştığını bilemez; bu nedenle HPV testinin pozitif çıkması, eşlerden birinin yakın dönemde başka bir ilişkisi olduğu anlamına gelmez. Bu yanlış anlama, gereksiz suçlamaların ve ilişki gerilimlerinin sık nedenidir. Enfeksiyonların büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından iki yıl içinde temizlenir; önemli olan, kalıcı hale gelen yüksek riskli tiplerin tarama programıyla yakalanmasıdır.

Aşı olduysam tarama gerekmez mi?

Gerekir. Aşı, rahim ağzı kanserine yol açan tiplerin tamamını kapsamaz. Bu nedenle aşılı kişilerde de tarama programı aynı biçimde sürdürülür. Ülkemizde tarama, otuz yaşından itibaren HPV testiyle yapılır ve sonuç negatifse beş yılda bir tekrarlanır. Tarama basamakları smear ve HPV sayfasında anlatılıyor.

Aşı türleri arasında fark var mı?

Dünyada iki, dört ve dokuz tipi kapsayan biçimleri geliştirilmiştir. Kapsam genişledikçe korunulan tip sayısı artar; ülkemizde yaygın olarak dokuz tipi kapsayan biçim bulunur. Şemaya bir türle başlanmışsa, mümkün olduğunca aynı türle tamamlanması tercih edilir. Daha dar kapsamlı bir aşıyla şemasını tamamlamış kişilerde geniş kapsamlı aşının yeniden yapılması rutin olarak önerilmez; bu karar kişiye göre değerlendirilir.

Güvenlik ve yan etkiler

En sık görülen yan etkiler uygulama yerinde ağrı, kızarıklık, hafif ateş ve baş ağrısıdır. Ergenlerde iğne sonrası baygınlık görülebildiği için uygulamadan sonra kısa süre oturarak beklenmesi önerilir. Dünya genelinde çok sayıda doz uygulanmış ve güvenlik izlemleri sürdürülmektedir; aşının kısırlık yaptığına dair bir bulgu gösterilmemiştir.

Sık sorulan özel durumlar

Gebelikte aşı uygulanmaz; gebelik sırasında yapıldığı fark edilirse gebeliğin sonlandırılması gerekmez, kalan dozlar doğum sonrasına bırakılır. Emzirenlerde uygulanabilir. HPV testi pozitif çıkan kişilerde aşı enfeksiyonu tedavi etmez, ancak karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlayabileceği için değerlendirilir. Rahim ağzında hücre değişikliği nedeniyle işlem geçirmiş kişilerde aşının tekrar hastalık gelişme olasılığını azaltabileceğine dair veriler vardır. Adet düzensizliği ya da başka bir yakınma nedeniyle geldiğinizde bu başlığı da sorabilirsiniz; adet düzensizliği değerlendirmesi ile aynı görüşmede konuşulabilir.