Doğum Sonrası Dönem

Lohusalık dönemi nedir?

Lohusalık, doğumdan sonraki yaklaşık altı haftalık dönemdir. Bu sürede rahim eski boyutuna döner, hormon düzeyleri değişir, emzirme düzeni kurulur ve doğumun bedende bıraktığı izler iyileşir. Aynı zamanda uyku düzeninin bozulduğu, duyguların hızlı değiştiği bir dönemdir. Bedensel iyileşme kadar destek almak ve dinlenmek de bu dönemin parçasıdır.

Doğum sırasında yaşananlar bu dönemi doğrudan etkiler; normal doğum ve sezaryen sonrası iyileşmenin nasıl farklılaştığını doğum sayfasındaki karşılaştırmada bulabilirsiniz.

Lohusa kanaması nasıl seyreder?

Doğumdan sonraki ilk üç dört gün kanama adet kanamasından biraz fazla ve parlak kırmızıdır; küçük pıhtılar görülebilir. Sonraki günlerde rengi pembeye, ardından kahverengi ve sarımsı bir akıntıya döner. Çoğu kişide iki ile altı hafta arasında biter. Emzirirken rahmin kasıldığını hissetmeniz ve kanamanın o sırada biraz artması beklenen bir durumdur; bu kasılma kanamanın azalmasına yardım eder.

Kanama azalırken birden artıyorsa, kötü kokuyorsa, saatte bir büyük pedi tamamen dolduruyorsa ya da yumurta büyüklüğünde pıhtılar geliyorsa değerlendirilmelidir. Bu dönemde tampon ve vajinal duş kullanılmaz, küvet yerine duş tercih edilir.

Ağrı, dikiş ve yara bakımı

Normal doğumdan sonra perine bölgesinde ağrı ve şişlik olabilir. İlk gün soğuk uygulama, sonrasında bölgeyi kuru ve temiz tutmak, tuvalet sonrası önden arkaya temizlik ve sık ped değişimi rahatlatır. Dikişler genellikle kendiliğinden erir; kızarıklık, artan ağrı, akıntı ya da açılma varsa kontrol gerekir.

Sezaryen yarası ilk günlerde kuru ve temiz tutulmalı, duştan sonra nazikçe kurulanmalıdır. Ağır kaldırmak, karın kaslarını zorlamak ve ani hareketlerden ilk haftalarda kaçınılır. Kabızlık iyileşmeyi zorlaştırır; bol sıvı ve lifli beslenme yardımcı olur. Yara çevresinde artan kızarıklık, sertlik, akıntı ya da ateş varsa beklemeden başvurun.

Emzirme

İlk emzirmenin doğumdan sonraki ilk saat içinde denenmesi önerilir. İlk günlerde gelen koyu kıvamlı süt az görünse de yenidoğan için yeterlidir. Süt genellikle ikinci ile dördüncü gün arasında artar; memelerde dolgunluk ve gerginlik hissedilebilir. Bu dönemde sık emzirmek, memeyi boşaltmak ve doğru tutuş çatlakların önüne geçer.

• Bebeğin yeterli beslendiğini gösteren işaretler: günde altı ve üzeri ıslak bez, düzenli kaka, kilo alımı ve emzirme sonrası rahatlama.
• Meme ucunda çatlak varsa tutuş gözden geçirilmelidir; ağrı çoğunlukla yanlış kavramaya bağlıdır.
• Memede sert, kızarık ve ağrılı bir bölge ile birlikte ateş ve halsizlik varsa meme iltihabı düşünülür; emzirmeye ara vermeden değerlendirme gerekir.
• Emzirmeyi tercih etmiyorsanız ya da tıbbi bir engel varsa sütün kesilmesi süreci ve bebeğin beslenmesi birlikte planlanır.

Kontroller ne zaman yapılır?

Doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde bir değerlendirme, altıncı haftada ise kapsamlı bir kontrol önerilir. Bu görüşmede kanama, dikiş ve yara iyileşmesi, tansiyon, kansızlık, emzirme düzeni, idrar ve dışkı kontrolü, ruh hâliniz ve korunma yöntemi ele alınır. Gebelikte tansiyon yüksekliği yaşadıysanız kontrol daha erkene alınır; gebelik şekeri geçirdiyseniz doğumdan sonraki dört ile on iki hafta arasında şeker testi tekrarlanır.

Ruh hâli: lohusalık hüznü ve doğum sonrası depresyon

Doğumdan sonraki ilk iki haftada ağlamaklı olmak, çabuk sinirlenmek ve kendini yetersiz hissetmek sık görülür; bu tablo genellikle kendiliğinden geçer. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor, günlük yaşamı ve bebekle ilişkiyi zorlaştırıyorsa doğum sonrası depresyon düşünülmelidir.

Sürekli mutsuzluk, hiçbir şeyden keyif alamama, aşırı kaygı, uyuyamama ya da sürekli uyuma isteği, iştah değişiklikleri, kendini suçlama ve bebekle bağ kuramama duygusu uyarıcı belirtilerdir. Bu tablo yaygındır ve tedavi edilebilir; yardım istemek zayıflık değildir. Kendinize ya da bebeğe zarar verme düşünceleri varsa beklemeden destek alınmalıdır.

Pelvik taban, idrar kaçırma ve cinsel yaşama dönüş

Gebelik ve doğum pelvik taban kaslarını zorlar. Öksürürken ya da hapşırırken idrar kaçırma ilk haftalarda görülebilir; düzenli pelvik taban egzersizleri çoğu kişide belirgin iyileşme sağlar. Şikâyet altıncı haftadan sonra da sürüyorsa, sarkma hissi ya da rahatsız edici bir gevşeklik varsa doğum sonrası onarım başlığı altındaki seçenekler değerlendirilir.

Cinsel yaşama dönüş için kanamanın bitmesi, dikişlerin iyileşmesi ve sizin hazır hissetmeniz gerekir; genellikle altıncı hafta kontrolü sonrası konuşulur. Emzirme döneminde hormonal değişime bağlı kuruluk sıktır ve ağrıya yol açabilir; bu durumda vajinal kuruluk seçenekleri işe yarar. Ağrı devam ediyorsa nedeni araştırılmalıdır; ayrıntılar için ağrılı ilişki sayfasına bakabilirsiniz.

Beslenme, kansızlık ve uyku

Lohusalıkta beslenmenin amacı zayıflamak değil, toparlanmaktır. Emziren kişide günlük enerji ve sıvı gereksinimi artar; düzenli öğünler, protein, lifli besinler ve bol su iyileşmeyi destekler. Gebelikte ya da doğumda kan kaybına bağlı kansızlık sıktır ve halsizlik, çarpıntı, nefes darlığı gibi yakınmalarla kendini gösterir. Doğum sonrası kontrolde kan sayımına bakılması, gereksiz yere yorgunluğa katlanmanızın önüne geçer. Demir desteğinin gerekip gerekmediğine kan değerlerinize göre karar verilir.

Uykusuzluk bu dönemin en zorlayıcı yanıdır. Bebeğin uyuduğu saatlerde kısa aralıklarla uyumak, gece beslenmelerinde nöbetleşme ve ev işlerini erteleme, kulağa basit gelse de en işe yarar önerilerdir. Yorgunluğun günlük yaşamı sürdüremeyecek düzeye gelmesi ise ayrıca değerlendirilmelidir; tiroit sorunları ve kansızlık bu dönemde sık gözden kaçar.

Destek istemek

Lohusalık tek başına taşınacak bir dönem değildir. Yemek, temizlik ve büyük çocukların bakımı gibi işlerde yakınlarınızdan somut destek istemek, toparlanmanın parçasıdır. Ziyaretlerin süresini ve sıklığını belirleme hakkı sizindir; yorulduğunuzda ziyareti bitirmek ya da ertelemek makul bir taleptir. Bebeğin hastalık bulaşma riski nedeniyle kalabalık ortamlardan ilk haftalarda uzak tutulması da önerilir. Kendinizi anlatabildiğiniz bir kişinin bulunması, ruhsal belirtilerin erken fark edilmesini kolaylaştırır.

Korunma ve bir sonraki gebelik

Yumurtlama, emziriyor olsanız bile doğumdan sonraki birkaç hafta içinde geri dönebilir; ilk adet gelmeden gebelik oluşabilir. Emzirme tek başına güvenilir bir korunma yöntemi değildir. Emzirmeye uygun yöntemler vardır ve seçim altıncı hafta kontrolünde birlikte yapılır. İki gebelik arasında en az on sekiz ay bırakmak, hem annenin toparlanması hem de sonraki gebeliğin seyri açısından önerilir.